تاریخچه عرقیات گیاهی

عرقیات گیاهی - عرقیات سلامت یار

هر چند زمان دقیق بکارگیری گیاهان به عنوان دارومشخص نیست اما بر اساس برخی شواهد و سنگ نوشته ها به نظر می رسد مصریان و چینیان باستان از جمله اولین افرادی بودند که بیش از سه هزار سال قبل از میلاد مسیح از گیاهان به عنوان دارو استفاده کرده و حتی برخی از گیاهان را بیشتر برای مصرف دارویی کشت می دادند . فرآیند عرق گیری یا عصاره گیری ابتدا در مصر باستان برای تهیه عصاره های خوشبو و معطر گیاهی و روغنی بکار گرفته شده و حرفه ای بسیار پیچیده بوده است .

مردم یونان باستان نیز خواص دارویی برخی از گیاهان را بخوبی می دانسته اند . بقراط حکیم بنیانگدار طب یونان قدیم و شاگرد وی برای ارسطو برای استفاده از گیاهان در درمان بیماری ها ارزش زیادی قایل بوده اند . بطوریکه یکی از شاگردان ارسطو بنام تئوفراستوس مکتب درمان با گیاه را بنیانگداری کرد .

در قرنهای هشتم تا دهم میلادی (حدود هزار سال پیش ) دانشمندان ایرانی مانند ابوعلی سینا ، محمدزکریای رازی و … به دانش درمان با گیاه رونق زیادی دادند و کتاب های معروفی چون “قانون” و “الحاوی” را نوشتند. در قرن سیزدهم میلادی ابن بیطار مطالعات فراوانی در مورد خواص گیاهان دارویی انجام داد و خصوصیات بیش از 14000گیاه داروئی را در کتاب “الجامع لمفردات الادویه و الاغذیهیادآور شد.

ویژگی های میکروبیولوژیکی عرقیات گیاهی

عرق گیاهی فرآورده ای است که از جوشانیدن یک گیاه و یا مخلوطی از گیاهان در برابر بخار آب و سرد کردن بخارات حاصله به دست می آید. از آنجا که عرقیات گیاهی به عنوان طعم دهنده به مواد غذایی و نوشیدنی و دارو مورد استفاده قرار می گیرد، کنترل بیولوژی به منظور حفظ سلامت مصرف کننده ضروری است. فساد عرقیات گیاهی در برخی از موارد با ایجاد کدورت، و رسوب همراه است و در صورت آلوده شدن عرقیات گیاهی به باکتری های بیماری زا این باکتری ها می توانند در محیط زیست تکثیر یابند.

آلودگی عرقیات گیاهیرمعمولا ناشی از مواد اولیه، آب مصرفی، ظروف بسته بند و بالاخره فرآیند حرارتی ناقص می باشد.

نحوه عرق گیری و شرایط تولید بهداشتی

عرق گیری معمولا به دو روش سنتی و صنعتی انجام می شود

روش سنتی :
عرق گیری به روش سنتی از زمان های گذشته در ایران مرسوم بوده است . در تولید سنتی عرقیات مقدار مشخصی از گیاه و آب را ( به عنوان مثال به ازای هر کیلوگرم گیاه یک لیتر آب) در دیگ مسی می ریزند، سپس درپوش روی دیگ را قرار داده و با گذاشتن واشر لاستیکی مابین دیگ و درپوش دیگ که باعث جلوگیری از نشت بخار می باشد، درب آن را محکم می بندند. روی در دیگ سوراخی وجود دارد که به لوله های استیل یا آلومینیومی متصل و سر دیگر لوله به ظرف مسی که پاچ می نامند منتهی می شود و بخارهای حاصل از تقطیر، پس از این لوله در پاچ مسی که در داخل آب سردقرار دارد ریخته شده و به تدریج سرد شده و عرق تولید می شود.

روش صنعتی :
در تولید عرقیات به روش صنعتی از ماشین آلات پیشرفته که قطعات آن از استیل می باشد، استفاده می شود. در این روش ابتدا مواد اولیه و آب در دیگ های استیل قرار گرفته و با حرارت دادن غیرمستقیم (که معمولا بخارآب می باشد)، مراحل تقطیر انجام و بخارهای تولید شده در لوله های خنک کننده که دارای آب سرد می باشند، خنک و به مایع تبدیل می گردند و سپس به مخازن استیل منتقل می شوند. از این مرحله عملیات پاستوریزه کردن (قرار دادن مواد غذایی برای مدت معینی در دمای معین برای از بین بردن باکتر یهای بیماری زا) و صاف نمودن محصول شروع می گردد و پس از گرم نمودن آن تا دمای مورد نظر ، از صافی های مخصوص کاغذی یا پلاستیکی بسیار ریز عبور داده شده و سپس در منبع قرار می گیرد. محصول همچنان که داغ است به داخل بطری های شیشه ای یا پلی اتیلن که قبلا با آب داغ شسته شده و میکروب زدایی گردیده هدایت و پس از بستن با درب آلومینیومی یا پلاستیکی غیر قابل نفوذ، بر روی بزری ها برچسب گذاری شده و در داخل کارتن قرار می گیرند.در روش سنتی با توجه به رعایت موارد مختلف در حین تولید و بسته بندی ،محصول نهایی از نظر ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و میکروبی مطابق استاندارد خواهد بود.

شرایط نگهداری عرقیات

از آنجا که گیاهان با نگهداری طولانی مدت اثرات خود را از دست می دهند نباید آنها را بیش از یک سال نگه داشت (البته خشک آنها)

گرما، نور، اشعه خورشید، اکسیژن هوا عواملی هستند که به طور قابل توجهی سبب تغیر کیفیت فرآورده می شوند لذا به منظور جلوگیری از کاهش کیفیت عرقیات توصیه می شود آنها به دور از نور و گرما نگهداری شود.

ظرف مورد مصرف تاثیر قابل توجهی در کیفیت نگهداری عرقیات دارد، از این رو توصیه می شود آنها را در یخچال و در ظروف شیشه ای رنگی نگهداری کرد و هرگز از ظروف پلاستیکی استفاده نشود.

عرقیات گیاهی و خلاصه ای از خواص آنها
عرق آویشن: مسکن – ضد سرماخوردگی – مقوی معده – معالج بیماریهای قارچی پوست – ضد ورم بینی وگلو.

عرق اسطو خودوس: تقویت کننده اعصاب – معالج برونشیت وزکام – پایین آورنده تب و نیروبخش – ضد تشنج وصرع درمان بیماریهای عصبی.

عرق بید: درمان تب های شدید ودردهای تناسلی – زردی پوست (یرقان) – تصفیه خون.

عرق بهارنارنج: تقویت کننده مغز واعصاب – نشاط آور- تقویت قلب.

عرق بادرنجبویه: ضد خستگیهای روحی – استفراغ های دوران بارداری – برونشیت وتشنج – ضد قلنج – درمان دل پیچه.

عرق بومادران: ضد ورم روده ومعده – ضد روماتیسم ونقرس – رفع اختلالات قاعدگی ودرد دوران قاعدگی.

عرق بیدمشک: تقویت کننده قلب – رفع ناراحتیهای اعصاب – ضد تپش قلب.

عرق پونه: ضد سیاه سرفه وگریپ – خلط آور- بادشکن – قابض – بازکننده عروق – ضد عفونی کننده .

چهارعرق سرد: تب بر- خنک کننده – تقویت کننده معده.

چهارعرق گرم: تقویت کننده معده – مفید برای هضم غذا – رفع ناراحتی های روده .

عرق چهل گیاه: تقویت کننده معده – کمک به هضم غذا – بادشکن – ضد سردی – ضد تهوع واستفراغ .

عرق خارخاسک: مدر قوی – رفع سنگ کلیه ومثانه – کیسه صفرا- تصفیه خون.

عرق خارشتر: ضد عفونت مجاری ادراری – سنگ شکن – مدرقوی – ضد سیاه سرفه.

عرق رازیانه: معطر کننده – محرک – بادشکن – مدر و قاعده آور- درمان بواسیر ونقرس – ازدیاد شیر مادران .

عرق زنیان: ضد نفخ معده – ضد ترشی معده – ضد عفونت – ضد انگل – بادشکن – درمان عوارض بعد از ترک اعتیاد.

عرق زیره: ضد چاقی – تصفیه کننده خون – ضد هیستری وتشنج – افزایش شیر مادران – بادشکن – هضم کننده غذا – کاهنده چربی خون.

سرکه سیب: لاغر کننده – مکمل غذا

عرق سنبل الطیب: خواب آور- مسکن – تقویت قلب – اشتها آور.


عرق شاهتره :ضد خارشهای پوستی – صفرا بر- تقویت کبد – نشاط آور- ضد نفخ – اشتها آور.

عرق شنبلیله: ضد قند – تقویت قوای جنسی – نیرو بخش.

عرق شیرین بیان: درمان قاطع زخم معده واثنی عشر- ضد سرفه – صفرا بر.

عرق شوید: ضد چربی خون – جهت پایین آوردن کلسترول – ازدیاد شیر مادران – درمان لاغری


عرق کاسنی: مفید برای کبد – ضد جوش – ضد خارش – تصفیه کننده خون – کاهنده چربی .

عرق کیالک: تصفیه کننده خون – جلوگیری ازعواقب سخت کلسترول – جلوگیری ازتنگ شدن رگها.

عرق گزنه: اثر قاطع در رفع بیماریهای پوستی و جلدی – ضد چربی وقند خون – ضد خونریزی – بازکننده عروق – مدر.

عرق گلبهار: مفید برای لطافت پوست دست وصورت – مقوی معده

عرق مریم گلی: ضد دیابت – ضد رماتیسم واسهال – ضد سینوزیت – ضد انگل – ضد نفخ .

عرق مخلصه: ملین – مقوی – دفع سموم – ضد قولنج – پادزهر قوی مفید برای ناراحتیهای کمر و مفاصل عضلانی – تقویت معده .

عرق مورد: ضد خونریزی – قابض روده – درمان اسهال و بواسیر- تقویت رشد مو- ضد آفت .

عرق نعنا: ضد دل درد – دلپیچه – ضد نفخ – بادشکن – تقویت کننده معده کودکان

عرق یونجه: چاق کننده – نیروبخش – معالج رعشه وناراحتی های عصبی – تصفیه خون – کاهش قند خون

 

در مقالات بعد به معرفی انواع عرقیات و خواص هرکدام می پردازیم.

 

برگرفته از کتاب معجزات درمانی عرقیات گیاهی / دکتر محمد دریایی – 1393

بیشتر مطالعه کنید:

میزان و مقدار مصرف عرقیات